Hoe cult groeiend vertrouwen ondermijnt

Voor overlevers, hulpverleners en netwerkvrienden

Als je hulpverlener of vriend(in) bent van een overlever van srm en deze overlever zet serieuze stappen om los te komen van het dadernetwerk (cult), dan zal cult er veel moeite voor doen om het heel langzaam en kwetsbaar groeiende vertrouwen van deze overlever in jou als mens en hulpverlener (of vriend(in)), te ondermijnen.  Het is voor jouw als hulpverlener/vriend(in) van belang je hiervan bewust te zijn. Het kan een overlever helpen als hij of zij merkt dat je je hiervan bewust bent. Dit kun je bijvoorbeeld laten merken door af en toe te benoemen dat je begrijpt dat het voor het dadernetwerk gevaarlijk is dat hij of zij een goede relatie met je opbouwt. En dat hij of zij gerust erover mag delen als dit binnen het dadernetwerk nare situaties oplevert. Dieperliggende persoonsdelen zullen soms meeluisteren met een dergelijk gesprek en na verloop van tijd kunnen dit soort open opmerkingen hen de moed geven om hierover iets te vertellen.

Als overlever is het ook belangrijk om in je binnensysteem hieraan aandacht te geven. Het ondermijnende werk van cult is gericht op persoonsdelen die de ‘gewone wereld’ (ook je hulpverlener of helpende vrienden) vaak nog niet goed kennen, en daardoor heel kwetsbaar zijn voor de leugens en misleidende foto’s en teksten van cult. Hieronder wil ik een paar manieren benoemen die wij in de praktijk tegen komen, maar er zijn er veel meer.  

Eén van de manieren die cult toepast, is geluidsopnames maken van b.v. de hulpverlener in privésituaties, b.v. als je onredelijk bent tegen je echtgenoot of kinderen of als je het even niet meer ziet zitten en je daarover uit tegen een vriendin. Deze geluidsopnames krijgt een overlever dan te horen. De suggestie is dan b.v. dat jij het niet volhoudt naast de overlever te staan of dat je ook met haar of hem zeker je geduld zult verliezen en hem of haar gaat laten vallen. Dat dit dadernetwerk de technische mogelijkheden heeft om b.v. via telefoons af te luisteren, zien we keer op keer in ons werk. Ik heb zelf heel wat keren meegemaakt dat een overlever informatie over mij wist die ik alleen met mijn man gedeeld had b.v. in de slaapkamer of die ik alleen in een telefoongesprek met iemand had gedeeld.

Een andere manier die cult inzet om vertrouwen te ondermijnen, is het inzetten van de stem of nagespeelde persoon van de hulpverlener in situaties waarin de overlever gemarteld wordt. Een fragment uit een telefoongesprek dat ik ooit met politie voerde, werd eindeloos afgespeeld tijdens een marteling die één van mijn cliënten onderging, waarbij de suggestie was dat ik haar verraden had. Ook als je niet uit cult komt is het niet moeilijk te bedenken hoe op deze manier de stem van de therapeut voor sommige persoonsdelen verbonden raakt met verraad en pijn. En dat er veel therapietijd en inzet mee gemoeid is om deze conditionering weer te doorbreken bij deze persoonsdelen.

Ook vertelde een cliënte mij hoe een look-alike van mij op afstand meekeek op enkele momenten dat zij in cult gemarteld werd. Hoewel sommige persoonsdelen wel wisten dat ik dat niet kon zijn, vanwege minieme verschillen in beweging bijvoorbeeld, bleken andere persoonsdelen er diep van overtuigd dat ik dat wel degelijk was geweest. Zo’n ‘onderstroom’ van diep wantrouwen in het persoonlijkheidssysteem van een cliënt, bemoeilijkt het vasthouden van het langzaam groeiende vertrouwen in de hulpverlener natuurlijk enorm.

Een andere manier die cult toepast om overlevers te ondermijnen, is het sturen van foto’s of filmpjes van jou, hulpverlener of netwerkvriend, waarbij je in gesprek bent met iemand die de overlever kent vanuit cult als dader of medeslachtoffer/dader. Dit geeft (persoonsdelen van) de overlever een groot gevoel van onveiligheid, zeker als cult daarbij suggereert dat jij aan het praten bent over hem of haar.

Voor ons, lezers die niet uit cult komen zoals ikzelf, is het van groot belang dat we ons realiseren wat een enorm psychologisch en geestelijk gevecht een overlever moet leveren om door te gaan met het bouwen van vertrouwen. Hoe intens uitputtend moet het zijn als je – met een verdeelde binnenwereld – je vele keren per week moet afvragen ‘is dit filmpje echt of niet, klopt deze foto, zie ik toch iets over het hoofd?’ En dan de volgende vraag: ga ik dit delen met mijn hulpverlener of niet? En hoe ga ik dat dan doen? Ga ik proberen te vissen of het kan kloppen of vraag ik het recht op de man af? Hoe zal ze reageren? Wordt ze boos op me of zie ik twijfel bij haar? Hoe moet ik haar reactie interpreteren? Allemaal dilemma’s die bovenop al het andere komen dat al speelt.  Waardoor soms het wantrouwen het wint van vertrouwen en een persoonsdeel uit wanhoop en vertwijfeling  tóch naar cult gaat.

Als hulpverlener/netwerkvriend kun je niet alle situaties voorkomen. Je kunt op allerlei plekken, in de supermarkt of kerk worden aangesproken door iemand waarvan jij geen flauw idee hebt dat deze persoon ook in cult is betrokken. Ook kun je op familiebijeenkomsten of verjaardagen mensen treffen die medeslachtoffer of dader zijn, zonder dat je het weet.  Sommige dingen kun je wel voorkomen, b.v. toen ik begreep dat een overlever foto’s kreeg waar ik al hardlopend breed lachend een (voor mij) anonieme voorbijganger groet (maar voor haar een dader), heb ik mezelf aangeleerd om ingetogener te reageren op mensen die ik niet ken.  Dit voorbeeld is niet bedoeld als algemene regel voor alle hulpverleners en vrienden van een overlever. Ieder moet hierin een eigen afweging maken. De plek die je hebt in het leven van een overlever, maakt hierin ook veel verschil. Als vuistregel geldt: hoe dichter je bij de overlever staat, hoe groter de impact van nare foto’s of filmpjes over jou op die persoon is.

Als je overlever bent is het goed om je te realiseren dat het voor (persoonsdelen van) jou glashelder kan zijn dat iemand cultdader of slachtoffer is. En het kan zijn dat jij/persoonsdelen van jou zich niet kunnen voorstellen dat een buitenstaander dat niet ziet, b.v. omdat jij gebaren oppikt die iemand maakt en omdat je de enorme wreedheid van deze persoon aan den lijve hebt ondervonden. Het is voor jou misschien heel moeilijk voor te stellen dat een ander de onoprechtheid van bijvoorbeeld een christelijk leider niet óók van zijn gezicht kan aflezen. Probeer je te bedenken dat je in een heel andere wereld bent opgegroeid dan je hulpverlener of netwerkvriend, en heb geduld met hen. En probeer steeds te bedenken, bij elke foto of filmpje die cult je stuurt om jouw wantrouwen naar je hulpverlener of netwerkvriend te voeden: Waarom zijn ze er zo op gebrand om je hulpverlener of netwerkvriend in een kwaad daglicht te stellen? Wat kost het cult dat jij stappen zet om vrij te komen uit hun gruwelijk misdadige wereld? En wat heeft je hulpverlener of netwerkvriend je aan oprechte liefde al laten zien, ook al maakt hij of zij fouten? Hoe gek het voor iemand uit de ‘gewone wereld’ ook klinkt, ik weet dat het voor (persoonsdelen van) jou als overlever een enorme klus is om het verschil te leren zien tussen iemand met een goed hart die fouten maakt en iemand met een slecht hart die je doelbewust en vooropgezet misbruikt.  Toch is het van levensbelang om dat verschil te leren. Vraag hierin keer op keer om Gods licht en waarheid (psalm 43), is mijn advies voor jou.  Je hebt het keihard nodig.

Tegen mezelf en tegen jullie als hulpverleners en vrienden rond een overlever, zou ik willen zeggen, laat Jeshua, die de Zijnen liefhad tot het einde, keer op keer ons krachtige voorbeeld zijn. Anders dan Jezus maken wij fouten, die het overlevers soms nog moeilijker maken om te leren vertrouwen. Maar net als Jezus mogen wij leren liefhebben tot het einde, dwars door cultleugens en ‘gewone’ relationele misverstanden en botsingen heen.

Hou vol!

Aline